تجزیه و تحلیل اخبار و تحولات اقتصادی ایران و جهان

ردپای سیاست‌های پولی انقباضی دولت در بازار سرمایه

اگرچه دولت همواره به صورت شفاهی بر حمایت از بازار سرمایه تاکید می‌کند و روز گذشته نیز حسن روحانی مجددا این مدعا را مطرح کرده است اما با این حال بازار سرمایه ماه‌هاست در رکود به سر می‌برد و ناظران اقتصادی بر این باورند که پویایی این بازار قربانی سیاست‌های پولی انقباضی شده که دولت به ویژه از نیمه دوم سال گذشته بدین سو در پیش گرفته است.

به گزارش پایگاه خبری اقتصادی معاصر به نقل از جهان صنعت، این سیاست پس از آنکه بانک مرکزی نتوانست نرخ تورم هدف‌گذاری شده ۲۲ درصدی را محقق کند با شدت بیشتری پی گرفته شد. عبدالناصر همتی خردادماه سال گذشته اظهار کرده بود: «پیش‌بینی می‌کنیم با توجه به اقداماتی که دولت انجام داده و انضباط مالی که متعهد شده برای جبران کسری بودجه از طریق فروش سهام و انتشار اوراق خزانه انجام دهد، رشد نقدینگی نسبت به سال گذشته بسیار کمتر خواهد شد و تورم را هم بر اساس اعلامی که کرده‌ایم همان ۲۲ درصد با دو درصد بالا و پایین کنترل کنیم.» این در حالی است که بر اساس آخرین اعلام بانک مرکزی حجم نقدینگی از سه هزار و ۳۰۰ هزار میلیارد تومان نیز عبور کرده است. بدین ترتیب می‌توان گفت بانک مرکزی نتوانسته است سیاست‌های کاهش حجم پول و تورم را کنترل کند و از همین رو مجدانه به سمت سیاست‌های پولی انقباضی روی آورده است. با این حال سیاستگذاری پولی بانک مرکزی نه تنها به نتیجه نرسیده است بلکه حبس پول در بورس، زیان سهامداران و مانع‌تراشی بر سر راه تولید از طریق سنگ‌اندازی برای تامین منابع مالی مورد نیاز شرکت‌های تولیدی حاضر در بازار سرمایه را به دنبال داشته است.

مهم‌ترین ابزار بانک مرکزی برای کنترل نقدینگی و جلوگیری از سیالیت آن، افزایش جذابیت‌های بازار پول و جذب منابع مالی از طریق سپرده‌های بانکی است. این سیاست طی ماه‌های گذشته بازارهای موازی را در خواب فرو برده و موجب بازدهی منفی این بازارهای در برابر بازدهی مثبت سپرده‌گذاری بانکی شده است. اتخاذ سیاست‌های انقباضی پولی در شرایط رشد افسارگسیخته تورم و بالا رفتن حجم پول موجود در اقتصاد رخ می‌دهد. این روند به ویژه در زمان رکود تولید می‌تواند اقتصاد را با خطر فروپاشی و زایش و افزایش پی‌در‌پی تورم روبه‌رو کند.

در همین رابطه

از همین رو به نظر می‌رسد مجموعه اقتصادی دولت و بانک مرکزی به سیاست انقباضی و حبس پول در بازارها روی آورده‌اند تا از طریق کنترل سیالیت پول از بالا رفتن قیمت‌ها جلوگیری کنند. کاهش نقدینگی موجود در دست مردم به تدریج کاهش تقاضا را در پی خواهد داشت و در صورت موفقیت این سیاست می‌تواند به کنترل قیمت‌ها و جلوگیری از افزایش تورم منجر شود.

یکی از نشانه‌های روشن علاقه‌مندی بانک مرکزی برای هدایت پول از بازارهای دیگر به سمت سپرده‌گذاری بانکی در عدم برخورد این نهاد با پرداخت سودهای خلاف قانون مصوب شورای پول و اعتبار مبنی بر رعایت مرز ۱۶ درصدی است. اگرچه وزیر اقتصاد در نامه‌ای نسبت به عدم رعایت این مرز توسط بانک‌ها هشدار داده است اما ناظران اقتصادی به دلیل آنکه خطاب نامه فرهاد دژپسند تنها به چند بانک، محدود بوده است آن را چندان جدی تلقی نمی‌کنند. بر همین اساس به نظر می‌رسد پرداخت سودهای ۲۲ درصدی بدون ریسک به مشتریان بانکی همچنان ادامه داشته باشد.

خواب تولید؛ پیامد حبس پول در بازار سرمایه

اگرچه سیاست پولی انقباضی بانک مرکزی در شرایط کنونی اقتصاد ایران مثبت و سازنده به نظر می‌رسد اما به قیمت مرگ بازار سرمایه تمام شده است. جلوگیری از کاهش و افزایش قیمت‌ها در بازار سهام طی ماه‌های گذشته با وجود انتقاد و اعتراض صاحب‌نظران بازار، عدم تزریق نقدینگی وعده داده شده توسط صندوق توسعه ملی، کاهش ملموس و نقدبرانگیز حمایت حقوقی‌ها از سهام که موجبات ایجاد شایعه دستوری بودن عدم حمایت را نیز در پی داشت، از جمله فشارهای سیاست تحمیلی بانک مرکزی بر بازیگران بازار سرمایه است. در واقع می‌توان گفت سرمایه سهامدارانی که با اعتماد به دولت وارد بازار سرمایه شدند قربانی عدم ثبات در سیاستگذاری اقتصادی و هدف‌گذاری کنترل تورم شده است. اگرچه در وجه کلان کنترل تورم را می‌توان هدف شامل و جامع‌تری نسبت به رشد بازار سرمایه دانست اما این سیاست در بلندمدت به ایجاد رکود اقتصادی منجر خواهد شد. با توجه به دشواری‌های تامین مالی شرکت‌ها از مسیر سیستم بانکی و عدم صرفه اقتصادی این روش، بازار سرمایه به عنوان مهم‌ترین منبع برای جذب سرمایه در جهت تولید و پیشبرد طرح‌های توسعه بخش تولید و خدمات به شمار می‌رود. بازاری که با ویژگی نقدشوندگی و ارتباط مستقیم و شفاف شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران شناخته می‌شد ماه‌هاست در خوابی عمیق فرو رفته است. با این حال رییس‌جمهوری تاکید کرده است که در سال جاری که سال پشتیبانی و مانع‌زدایی از تولید نامگذاری شده است، سعی دولت بر این است تا موانع رشد بازار سرمایه را مرتفع کند و تلاش خواهد کرد همراه با آموزش‌ها و ایجاد تمهیدات لازم، مردم را برای ورود به بازار سرمایه تشویق کند. روحانی با بیان اینکه دولت در راستای چابک‌سازی و اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی به ویژه هدایت نقدینگی به سوی اشتغال مولد و در مجموع برای مردم محور کردن اقتصاد و شفاف‌سازی اقتصادی، از بازار سرمایه حمایت می‌کند و سهام بنگاه‌ها و موسسات دولتی را عرضه کرده و ادامه خواهد داد، اظهار کرده است که حمایت از بازار سرمایه به معنی هدایت دستوری نیست و دولت به وظیفه ساختارسازی و نظارت خود عمل می‌کند. این در حالی است که بررسی رفتارهای دولت و بانک مرکزی روندی خلاف جهت این شعارها را نشان می‌دهد. حال این سوال مطرح است که آیا بانک مرکزی از مسیر سیاست پولی انقباضی در پی مانع‌زدایی از تولید است یا مانع‌تراشی بر سر راه آن؟

مطالب مشابه